Rss Feed

Điểm mới của tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm theo quy định của bộ luật hình sựnăm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017)

Đăng lúc: Thứ bảy - 30/06/2018 22:32 - Người đăng bài viết: Tạp Chí
        Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) có hiệu lực thi hành từ 01/01/2018, so với Bộ luật Hình sự 1999 (sửa đổi, bổ sung năm 2009), Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) có nhiều điểm mới, riêng đối với Tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm có một số' điểm mới cơ bản như: mở rộng đối tượng các loài động vật được bảo vệ, mở rộng hành vi khách quan; quy định mức định lượng loài động vật nguy cấp, quý, hiếm, sản phẩm, bộ phận cơ thể của động vật nguy cấp, quý hiếm; nâng mức hình phạt; quy định trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại.
        Để bảo vệ đa dạng sinh học nói chung, bảo vệ các loài động vật nguy cấp, quý, hiếm nói riêng, BLHS năm 1999 (sửa đổi, bổ sung năm 2009) quy định Tội vi phạm các quy định về bảo vệ động vật thuộc danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ tại Điều 190, Chương XVII. Tuy nhiên tổng kết thực tiễn đấu tranh phòng chống tội phạm này cho thấy quy định của Điều 190 BLHS năm 1999 (sửa đổi, bổ sung năm 2009) còn nhiều vướng mắc, bất cập như: Đối tượng bảo vệ của Điều luật này là động vật thuộc Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ quy định tại Nghị định số 160/2013/NĐ-CP của Chính phủ; Nghị định này có nhiều quy định chưa thống nhất với các văn bản pháp luật khác liên quan đến việc xác định động vật nguy cấp, quý, hiếm như Nghị định số32/2006/NĐ-CP của Chính phủ về quản lý thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm; Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp (Cites)... Các tình tiết định khung được quy định trong Điều 190 BLHS năm 1999 (sửa đổi bổ sung năm 2009) như gây hậu quả rất nghiêm trọng, gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng còn mang tính định tính, chưa có văn bản hướng dẫn chi tiết1. Một số hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm xảy ra tương đối phổ biến, có tính nguy hiểm cao nhưng chưa được hình sự hóa như tàng trữ động vật hoặc sản phẩm động vật nguy cấp, quý, hiếm... Hành vi vận chuyển, buôn bán động vật, sản phẩm của động vật nguy cấp, quý, hiếm qua biên giới chưa có sự thống nhất trong chính sách xử lý hình sự, ở hành vi này, có cơ quan tiến hành tố tụng ápdụng Điều 190, có cơ quan tiến hành tố tụng lại áp dụng quy định tại các Điều 153, 154 BLHS 1999 (sửa đổi bổ sung năm 2009) để xử lý với tính chất là buôn bán, vận chuyển hàng cấm qua biên giới[1][2]. Ngay cả khi áp dụng Điều 153, 154 để xử lý, thì một trong những vướng mắc lớn là phải xác định tình tiết định tội, định khung tăng nặng trách nhiệm hình sự: hàng cấm có số lượng lớn, số lượng rất lớn hoặc số lượng đặc biệt lớn nhưng quy định này chưa được giải thích cụ thể. Do không có cơ sở pháp lý cụ thể để xác định tình tiết nêu trên, các cơ quan tiến hành tố tụng thông thường phải quyết định đình chỉ điều tra, đình chỉ vụ án và chuyển cho cơ quan có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính. Đồng thời, mức hình phạt áp dụng đối với người phạm tội ở Điều 190 BLHS năm 1999 (sửa đổi, bổ sung năm 2009) cũng chưa tương xứng với tính chất, mức độ nghiêm trọng của hành vi phạm tội: mức hình phạt tiền áp dụng đối với người phạm tội là từ 50 triệu đồng đến 500 triệu đồng và mức cao nhất của hình phạt tù là đến bảy năm tù. Với hậu quả nghiêm trọng mà tội phạm gây ra cho môi trường, đa dạng sinh học và với tính chất là loại tội phạm có tính quốc tế, liên quan đến nhiều loại tội phạm đặc biệt nghiêm trọng như: rửa tiền, tài trợ khủng bố, buôn bán vũ khí, thì mức hình phạt nói trên chưa tươngxứng, chưa phù hợp, cũng như chưa đủ sức răn đe.
        Để khắc phục những hạn chế, bất cập nêu trên, tạo điều kiện thuận lợi cho các cơ quan áp dụng pháp luật, BLHS 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) quy định Tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm ở Điều 244, vớinhiều điểm mới như sau:
        Thứ nhất, về đối tượng bảo vệ, Điều 244 BLHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) đã mở rộng phạm vi đối tượng các loài động vật nguy cấp, quý, hiếm được bảo vệ. Khoản 1 Điều 244 quy định: “Người nào vi phạm quy định về bảo vệ động vật thuộc Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ hoặc Danh mục thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm Nhóm IB hoặc Phụ lục I Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp...”. Như vậy động vật là đối tượng bảo vệ của Điều luật này gồm 3 nhóm: Động vật thuộc Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ được quy định tại Nghị định số 160/2013/NĐ- CP; Động vật thuộc Danh mục thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm Nhóm IB được quy định tại Nghị định số 32/2006/NĐ-CP và Động vật thuộc Phụ lục I Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp (Cites). Điều 190 BLHS năm 1999 (sửa đổi, bổ sung năm 2009) và các văn bản hướng dẫn có liên quan chỉ quy định đối tượng bảo vệ củaĐiều luật này là Động vật thuộc Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ được quy định tại Nghị định số 160/2013/NĐ-CP.
        Thứ hai, về hành vi khách quan, Điều 244 BLHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) đã hình sự hóa hành vi tàng trữ cá thể (động vật đã chết), bộ phận cơ thể hoặc sản phẩm của động vật nguy cấp, quý hiếm được ưu tiên bảo vệ quy định tại Nghị định số 160/2013/NĐ-CP; hành vi tàng trữ cá thể, bộ phận cơ thể không thể tách rời sự sống của động vật thuộc Danh mục thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm Nhóm IB được quy định tại Nghị định số 32/2006/NĐ- CP và Động vật thuộc Phụ lục I Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp (Cites)[3]. Đồng thời, Điều 244 BLHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) cũng bổ sung quy định riêng đối với hành vi phạm tội tàng trữ, vận chuyển, buôn bán trái phép sừng tê giác và ngà voi - như là nhóm đối tượng được bảo vệ đặc biệt nhằm đáp ứng yêu cầu của thực tiễn đấu tranh phòng, chống loại tội phạm này[4]. Những quy định mới này là phù hợp với yêu cầu thực tiễn, nhằm xử lý triệt để các hành vi phạm tội. Trước đây, lực lượng chức năng phát hiện, bắt giữ rất nhiều vụ tàng trữ, vận chuyển, buôn bán trái phép sừng tê giác và ngà voi, nhưng không thể xử lý hình sự được, vì BLHS năm 1999 sửa đổi, bổ sung năm 2009 chưa quy định[5].
        Thứ ba, để tạo điều kiện thuận lợi cho các cơ quan tiến hành tố tụng áp dụngthống nhất các quy định trong xử lý tộiphạm, Điều 244 BLHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) đã quy định cụ thể mức định lượng của động vật, cá thể, sản phẩm, bộ phận cơ thể không thể tách rờicủa động vật. Cụ thể:
 
Loài động vật nguy cấp, quý, hiếm Số lượng động vật, cá thể, sản phẩm, bộ phận cơ thể không thể tách rời sơ sống
Khoản 1 Khoản 2 Khoản 3  
Thuộc Danh mục quy định Nghị định số 160/2013/ NĐ-CP Thú <3 3-7 >=8
Chim, Bò sát <7 7-10 >=11
Voi, Tê giác   1-2 >=3
Gấu, Hổ <3 3-5 >=6
Ngà voi 2 kg->20kg 20kg-90kg >=90
Sừng tê giác   1kg-9kg >=9kg
ĐV khác <10 10-15 >=16
Thuộc Nhóm IB của Nghị định số 32/2006/NĐ-CP và Phụ lục I Công ước Cites Thú 3->7 8->11 >=12
Chim, Bò sát 7->10 11-15 >=16
ĐV khác 10->15 16-20 >=21
 
 
        Đồng thời, nhằm khắc phục tình trạng áp dụng các quy định khác nhau (Điều 153, 154, 190 BLHS 1999 sửa đổi, bổ sung năm 2009) để xử lý hành vi buôn bán, vận chuyển động vật, sản phẩm, bộ phận động vật nguy cấp, quý, hiếm qua biên giới trước đây, khoản 2 Điều 244 quy định rõ “buôn bán, vận chuyển qua biên giới”6 là một trong những tình tiết tăng nặng của tội này.
        Thứ tư, về hình phạt, Điều 244 BLHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) nâng mức hình phạt tiền, phạt tù đối với người thực hiện tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý hiếm:nâng mức cao nhất của hình phạt tiền từ 500 triệu lên 2 tỷ[6]; nâng mức cao nhất của hình phạt tù từ 07 năm (khoản 2 Điều 190 BLHS 1999) lên 15 năm (khoản 3 Điều 244 BLHS 2015) nhằm đảm bảo chính sách xử lý phù hợp với tính chất, mức độ nghiêm trọng của hành vi phạm tội và tình hình thực tiễn[7]. Như vậy, theo BLHS 2015 (sửa đổi), tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý hiếm đã được điều chỉnh từ tội phạm nghiêm trọng thành tội phạm rất nghiêm trọng.
        Thứ năm, Điều 244 BLHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) quy định trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại phạm tội này. Việc xử lý trách nhiệm hình sự của pháp nhân được thực hiện theo các quy định chung của BLHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017). Về chế tài xử lý, pháp nhân thương mại phạm tội có thể phải chịu các hình phạt chính như bị phạt tiền từ 1 tỷ đồng đến 15 tỷ đồng, đình chỉ hoạt động có thời hạn từ 06 tháng đến 03 năm, đình chỉ hoạt động vĩnh viễn và chịu các hình phạt bổ sung như bị phạt tiền từ 300.000.000 đồng đến 600.000.000 đồng, cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực nhấtđịnh hoặc cấm huy động vốn từ 01 năm đến 03 năm9.
        ---------------------
        Tài liệu tham khảo
        1. Bộ Chính trị (2005), Nghị quyết số 48-NQ/TW ngày 24/05/2005 của Bộ Chính trị về chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020.
        2. Bộ Chính trị (2005), Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/06/2005 của Bộ Chính trị về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020.
        3. Bộ Tư pháp (2015), Báo cáo Kết quả tổng kết thực tiễn thi hành Bộ luật hình sự năm 1999, sửa đổi bổ sung năm 2009.
        4. Chính phủ (2006), Nghị định số 32/2006/NĐ-CP ngày 30/03/2006 của Chính phủ về quản lý thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm.
        5. Chính phủ (2013), Nghị định số 157/2013/NĐ-CP ngày 11/11/2013 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạmhành chính về quản lý rừng, phát triển rừng, bảo vệ rừng và quản lý lâm sản.
        6. Chính phủ (2013), Nghị định số 160/2013/NĐ-CP ngày 12/11/2013 của Chính phủ về tiêu chí xác định loài và chế độ quản lý loài thuộc danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ.
        7. Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) (1973), Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp (Cites), Washington, DC, Hoa Kỳ.
        8. Báo pháp luật online (2017), http:// baophapluat.vn/rubic-cuoc-song/chua- the-giai-cuu-te-giac-vi-luat-con-co-ke- ho-339080.html
        9. Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2013), Hiến pháp, Hà Nội.
        10. Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2013), Bộ luật Hình sự, Hà Nội.
 

[1] Báo cáo Kết quả tổng kết thực tiễn thi hành Bộ luật hình sự năm 1999, sửa đổi bổ sung năm 2009 của Bộ Tư pháp, năm 2015.
[2] Xem Điều 153, 154, 190 BLHS năm 1999.
[3] Xem Điểm b, Điểm đ Khoản 1 Điều 244 BLHS năm 2015.
[4] Xem Điểm c Khoản 1 Điều 244 BLHS năm 2015.
[6]  Xem Khoản 1 Điêu 190 BLHS năm 1999 và Khoản 4 Điều 244 BLHS năm 2015.
[7] Xem Khoản 2 Điều 190 BLHS năm 1999 và Khoản 4 Điều 244 BLHS năm 2015.

Tác giả bài viết: Nguyễn Minh Đức
Nguồn tin: *Bài viết đã được đăng tải trên Tạp chí KHGD CSND số 102 (T3/2018)
Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Ý kiến bạn đọc

 

Văn bản mới

Số: 491/QĐ-TTg
Tên: (Quyết định phê duyệt điều chỉnh chiến lược quốc gia về quản lý tổng hợp chất răn đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2050)

Ngày BH: (06/05/2018)

Số: 1250/QĐ-TTg
Tên: (Quyết định phê duyệt chiến lược quốc gia về đa dạng sinh học đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030)

Ngày BH: (30/07/2013)

Số: 582/QĐ-TTg
Tên: (Quyết định về việc phê duyệt đề án tăng cường kiểm soát ô nhiễm môi trường do sử dụng túi ni lông khó phân hủy trong sinh hoạt đến năm 2020)

Ngày BH: (10/04/2013)

Số: 25/CT-TTg
Tên: (CHỈ THỊ VỀ MỘT SỐ NHIỆM VỤ, GIẢI PHÁP CẤP BÁCH VỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG)

Ngày BH: (30/08/2016)

Số: 991/BGDĐT-QLCL
Tên: (Về việc hướng dẫn thực hiện Quy chế thi THPT quốc gia và xét công nhận tốt nghiệp THPT năm 2018)

Ngày BH: (14/03/2018)

Số: Số: 430/QĐ-BCA-V19
Tên: (Ban hành Kế hoạch thực hiện dân chủ trong Công an nhân dân năm 2018)

Ngày BH: (28/01/2018)

Số: Số: 304/T48
Tên: (V/v khảo sát chất lượng đào tạo của Nhà trường)

Ngày BH: (13/03/2018)

Số: 13/2017/QH14
Tên: (Luật Cảnh vệ)

Ngày BH: (19/06/2017)

Số: Chỉ thị số 13-CT/TW
Tên: (Về tăng cường sự lãnh đạo của đảng đối với công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng)

Ngày BH: (11/01/2017)

Số: Thông tư 49/2017/TT-BCA
Tên: (Quy định chi tiết chế độ bồi dưỡng giám định tư pháp trong lĩnh vực kỹ thuật hình sự; thành phần, số người thực hiện nhiệm vụ khi giám định đối với trường hợp khám nghiệm tử thi, mổ tử thi và khai quật tử thi)

Ngày BH: (25/10/2017)