Rss Feed

Những điểm mới của bộ luật Tố tụng hình sự 2015 về hoạt động điểu tra theo thẩm quyển của giám thị, phó giám thị và cán bộ điều tra thuộc trại giam

Đăng lúc: Thứ ba - 19/02/2019 01:25 - Người đăng bài viết: Tạp Chí
Ngày 27/11/2015, tại kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XIII đã thông qua Bộ luật Tố tụng hình sự với 423/425 số đại biểu Quốc hội tham gia biểu quyết tán thành, đạt tỷ lệ 85,63%. Bộ luật Tố tụng hình sự gồm 09 phần, chia thành 36 chương với 510 điều luật. Trong đó, các quy định có liên quan trực tiếp đến hoạt động điều tra theo thẩm quyền của Giám thị, Phó Giám thị và cán bộ điều tra thuộc trại giam được quy định tại 05 điều luật[1] gồm: Điều 35 - Cơ quan và người được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra; Điều 40 - Nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của cấp trưởng, cấp phó, cán bộ điều tra của các cơ quan khác của Công an nhân dân được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra; Điều 193 - Thẩm quyền ra lệnh khám xét; Điều 205 - Trưng cầu giám định.
        Nội dung các điều luật trên có nhiều điểm mới so với quy định trước đây về hoạt động điều tra theo thẩm quyền của Giám thị trại giam, cụ thể như sau:
        Một là, quy định cụ thể trại giam là cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng và Giám thị, Phó Giám thị, cán bộ điều tra là người có thẩm quyền tiến hành tố tụng.
        Tại Chương III của Bộ luật TTHS năm 2003 chỉ quy định về cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng và việc thay đổi người tiến hành tố tụng. Theo đó, cơ quan và người được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra không được ghi nhận là một trong những cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng và người có thẩm quyền tiến hành tố tụng.
        Bộ luật TTHS năm 2015 đã sửa đổi, bổ sung tên Chương III thành cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng. Theo đó, tại Điều 34, Điều 35 quy định về cơ quan tiến hành tố tụng và người tiến hành tố tụng; cơ quan và người được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra. Như vậy, lần đầu tiên cơ quan và người được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra chính thức được ghi nhận là một trong những cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng ở Việt Nam.
        Tại khoản 1 Điều 35 quy định về cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra trong đó có “Các cơ quan của Công an nhân dân được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra”[2] [3]. Cụ thể quy định trên, tại Điều 9 Luật tổ chức cơ quan điều tra hình sự năm 2015 quy định về các cơ quan của Công an nhân dân được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra trong đó có “Trại giam”3. Như vậy, trại giam là một trong những cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra trong Công an nhân dân và là một trong những cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng được quy định tại Chương III Bộ luật TTHS năm 2015. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để Giám thị trại giam tổ chức các hoạt động điều tra theo thẩm quyền đúng quy định của pháp luật.
        Đối với chức danh Giám thị, Phó Giám thị trại giam, cán bộ điều tra ở trại giam được quy định là một trong những người có thẩm quyền tiến hành tố tụng. Quy định này được thể hiện tại điểm e, điểm h khoản 2 Điều 35 Bộ luật TTHS năm 2015 quy định về những người được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra của các cơ quan khác trong Công an nhân dân trong đó có Giám thị, Phó Giám thị trại giam và cán bộ điều tra thuộc trại giam.
        Hai là, mở rộng và quy định cụ thể về chức danh cán bộ điều tra thuộc Trại giam.
        Cán bộ điều tra là một chức danh pháp lý mới được đưa vào Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 với tư cách là người có thẩm quyền tiến hành tố tụng. Cán bộ điều tra thực hiện nhiệm vụ giúp Điều tra viên, Thủ trưởng cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra thực hiện một số hoạt động điều tra hình sự theo quy định của tố tụng hình sự và pháp luật về điều tra hình sự. Có thể phân chia cán bộ điều tra ở hai hệ thống cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng đó là cán bộ điều tra của Cơ quan điều tra và cán bộ điều tra của các cơ quan khác trong Công an nhân dân được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra.
        Pháp lệnh Tổ chức điều tra hình sự năm 2004 không quy định cụ thể người giúp Giám thị trại giam thực hiện các hoạt động điều tra theo thẩm quyền khi phát hiện sự việc có dấu hiệu tội phạm xảy ra trong lĩnh vực mình phụ trách. Vì vậy, khi có vụ việc phạm tội xảy ra trong trại giam Giám thị phân công cán bộ trinh sát giúp Giám thị thực hiện các hoạt động điều tra ban đầu theo thẩm quyền. Cán bộ trinh sát trại giam không có chức danh pháp lý nên đã gây ra những tranh luận về tính pháp lý của các loại giấy tờ trong hồ sơ vụ án khi chuyển giao cho cơ quan Cảnh sát điều tra có thẩm quyền.
        Hiện nay, Luật tổ chức cơ quan điều tra hình sự năm 2015 quy định cụ thể về chức danh cán bộ điều tra của các cơ quan khác của Công an nhân dân được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra. Cụ thể, tại Khoản 2 Điều 59 Luật tổ chức cơ quan điều tra hình sự năm 2015 quy định: “Khi tiến hành điều tra vụ án, Thủ trưởng cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra phân công người thuộc cơ quan, đơn vị làm cán bộ điều tra giúp mình thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn điều tra theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự và Luật này”[4] [5]. Như vậy, chức danh cán bộ điều tra ở Trại giam xuất hiện khi được Giám thị trại giam phân công và để thực hiện những hoạt động điều tra ban đầu. Đây chính là cơ sở pháp lý quan trọng để cán bộ điều tra giúp Giám thị trại giam thực hiện các hoạt động điều tra ban đầu theo thẩm quyền, đồng thời đảm bảo tính pháp lý của hồ sơ vụ án khi chuyển giao cho cơ quan Cảnh sát điều tra có thẩm quyền.
        Ba là, quy định cụ thể Giám thị trại giam là người có thẩm quyền ra lệnh khám xét theo tố tụng.
        Bộ luật TTHS năm 2003 quy định những người có thẩm quyền ra lệnh khám xét trong mọi trường hợp gồm: “Viện trưởng, Phó Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân và Viện kiểm sát quân sự các cấp; Chánh án, Phó Chánh án Toà án nhân dân và Toà án quân sự các cấp; Thẩm phán giữ chức vụ Chánh toà, Phó Chánh toà Tòa phúc thẩm Toà án nhân dân tối cao; Hội đồng xét xử; Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra các cấp”5. Theo quy định này những người được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra không có thẩm quyền ra lệnh khám xét theo tố tụng và điều này đã gây ra những khó khăn nhất định đối với các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra. Cụ thể ở trại giam, khi có vụ việc phạm tội xảy ra việc khám xét người phạm nhân, đồ vật và chỗ nằm của phạm nhân được thực hiện theo Thông tư 68/2011/TT-BCA ngày 07/10/2011 của Bộ trưởng Bộ Công an về hoạt động vũ trang bảo vệ trại giam. Tuy nhiên, hoạt động khám xét quy định trong Thông tư 68 không phải là hoạt động khám xét theo tố tụng, do đó giá trị pháp lý của kết quả khám xét mang lại đang còn là vấn đề gây tranh cãi.
        Kế thừa và bổ sung quy định trên, Điều 193 Bộ luật TTHS năm 2015 quy định ngoài những người như: “Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra các cấp; Viện trưởng, Phó Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân và Viện trưởng, Phó Viện trưởng Viện kiểm sát quân sự các cấp; Chánh án, Phó Chánh án Tòa án nhân dân và Chánh án, Phó Chánh án Tòa án quân sự các cấp; Hội đồng xét xử”[6] được quyền ra lệnh khám xét còn quy định những người tại khoản 2 Điều 35 có quyền ra lệnh khám xét. Đó là những người được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra, trong đó có Giám thị, Phó Giám thị trại giam. Tuy nhiên, lệnh khám xét của Giám thị, Phó Giám thị trại giam phải được Viện kiểm sát có thẩm quyền phê chuẩn trước khi thi hành.
        Đây là quy định mới trong Bộ luật TTHS năm 2015, tạo cơ sở pháp lý để Giám thị, Phó Giám thị trại giam nói riêng và thủ trưởng các đơn vị được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra nói chung tiến hành các hoạt động điều tra ban đầu thuận lợi, đảm bảo đúng pháp luật.
        Bốn là, mở rộng và quy định cụ thể trại giam là cơ quan được ra quyết định trưng cầu giám định.
        Trong thực tế các vụ việc phạm tội xảy ra ở trại giam do phạm nhân thực hiện có rất nhiều vụ việc bắt buộc phải trưng cầu giám định khi cần xác định như: Chất ma tuý; nguyên nhân chết người; tính chất thương tích, mức độ tổn hại sức khoẻ hoặc khả năng lao động... Tuy nhiên, Bộ luật TTHS năm 2003 quy định chỉ có cơ quan tiến hành tố tụng mới ra quyết định trưng cầu giám định, còn Giám thị trại giam không có thẩm quyền ra quyết định trưng cầu giám định làm căn cứ khởi tố vụ án hình sự. Quy định này đã gây ra những khó khăn nhất định trong việc giám định những vụ án bắt buộc phải trưng cầu giám định và ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình tiến hành hoạt động điều tra ban đầu các vụ án do phạm nhân thực hiện trong trại giam.
        Bộ luật TTHS năm 2015 đã tháo gỡ khó khăn trên bằng việc quy định: “Khi thuộc một trong các trường hợp quy định tại Điều 206 của Bộ luật TTHS năm 2015 hoặc khi xét thấy cần thiết thì cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng ra quyết định trưng cầu giám định”[7]. Bên cạnh đó Bộ luật TTHS năm 2015 cũng quy định cụ thể: “Trong thời hạn 24 giờ kể từ khi ra quyết định trưng cầu giám định, cơ quan trưng cầu giám định phải giao hoặc gửi quyết định trưng cầu giám định, hồ sơ, đối tượng trưng cầu giám định cho tổ chức, cá nhân thực hiện giám định; gửi quyết định trưng cầu giám định cho Viện kiểm sát có thẩm quyền thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra”[8].
        Trại giam là một trong những cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng được quy định tại Chương III Bộ luật TTHS năm 2015. Do đó, trại giam là cơ quan có thẩm quyền ra quyết định trưng cầu giám định. Quy định như vậy sẽ tạo điều kiện thuận lợi để Giám thị trại giam tiến hành các hoạt động điều tra ban đầu đảm bảo chính xác và khách quan. Đặc biệt đối với các vụ án do phạm nhân thực hiện xâm phạm đến tính mạng, sức khoẻ do phạm nhân khác trong trại giam.
         -------------------
        Tài liệu tham khảo
         1. Cục pháp chế và Quản lý khoa học, Viện kiểm sát nhân dân tối cao (2015), Giới thiệu một số nội dung của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 và Nghị quyết triển khai thi hành.
          2. Uỷ ban thường vụ Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2004), Pháp lệnh Tổ chức điều tra hình sự năm 2004.
         3. Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2003), Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003.
         4. Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2015), Bộ luật Tố' tụng hình sự năm 2015.

 
[1] Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự năm 2015 .
[2] Điểm e, khoản 1 Điều 35 Bộ luật TTHS năm 2015.
[3] Khoản 6 Điều 9 Luật tổ chức cơ quan điều tra hình sự năm 2015.
[4] Khoản 2 Điều 59 Luật tổ chức cơ quan điều tra
hình sự năm 2015.
[6] Khoản 1 Điều 113 Bộ luật TTHS năm 2015.
[7] Khoản 1 Điều 205 Bộ luật TTHS năm 2015.
[8] Khoản 3 Điều 205 Bộ luật TTHS năm 2015.

Tác giả bài viết: Ngô Đức Việt
Nguồn tin: *Bài viết đã được đăng tải trên Tạp chí KHGD CSND số 109 tháng 11/2018
Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Những tin cũ hơn

Ý kiến bạn đọc

 

Văn bản mới

Số: 01/QĐ-BCĐTW
Tên: (QUYẾT ĐỊNH VỀ VIỆC BAN HÀNH PHƯƠNG ÁN TỔNG ĐIỀU TRA DÂN SỐ VÀ NHÀ Ở NĂM 2019)

Ngày BH: (14/08/2018)

Số: 772/QĐ-TTg
Tên: (QUYẾT ĐỊNH VỀ TỔ CHỨC TỔNG ĐIỀU TRA DÂN SỐ VÀ NHÀ Ở NĂM 2019)

Ngày BH: (25/06/2018)

Số: 491/QĐ-TTg
Tên: (Quyết định phê duyệt điều chỉnh chiến lược quốc gia về quản lý tổng hợp chất răn đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2050)

Ngày BH: (06/05/2018)

Số: 1250/QĐ-TTg
Tên: (Quyết định phê duyệt chiến lược quốc gia về đa dạng sinh học đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030)

Ngày BH: (30/07/2013)

Số: 582/QĐ-TTg
Tên: (Quyết định về việc phê duyệt đề án tăng cường kiểm soát ô nhiễm môi trường do sử dụng túi ni lông khó phân hủy trong sinh hoạt đến năm 2020)

Ngày BH: (10/04/2013)

Số: 25/CT-TTg
Tên: (CHỈ THỊ VỀ MỘT SỐ NHIỆM VỤ, GIẢI PHÁP CẤP BÁCH VỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG)

Ngày BH: (30/08/2016)

Số: 991/BGDĐT-QLCL
Tên: (Về việc hướng dẫn thực hiện Quy chế thi THPT quốc gia và xét công nhận tốt nghiệp THPT năm 2018)

Ngày BH: (14/03/2018)

Số: Số: 430/QĐ-BCA-V19
Tên: (Ban hành Kế hoạch thực hiện dân chủ trong Công an nhân dân năm 2018)

Ngày BH: (28/01/2018)

Số: Số: 304/T48
Tên: (V/v khảo sát chất lượng đào tạo của Nhà trường)

Ngày BH: (13/03/2018)

Số: 13/2017/QH14
Tên: (Luật Cảnh vệ)

Ngày BH: (19/06/2017)