Rss Feed

Menu

Xây dựng phong cách người CAND bản lĩnh
Bông Hồng Xanh
tap chi

Thống kê

  • Đang truy cập: 35
  • Hôm nay: 6871
  • Tháng hiện tại: 121968
  • Tổng lượt truy cập: 2096578

Thực trạng vi phạm pháp luật về kinh doanh đa cấp ở Việt Nam và giải pháp khắc phục

Đăng lúc: Thứ hai - 30/01/2017 07:39 - Người đăng bài viết: Tạp Chí
        Hình thức kinh doanh đa cấp đã xuất hiện trên thế giới từ đầu thế kỷ XIX tại Mỹ, sản phẩm được phân phối trực tiếp từ người bán đến người mua không qua khâu trung gian. Thực tế, mô hình kinh doanh đa cấp đã tồn tại và phát triển ở nhiều quốc gia, đến năm 1998 hình thức kinh doanh đa cấp đã du nhập vào Việt Nam. Kinh doanh đa cấp hay còn gọi là kinh doanh đa tầng, kinh doanh theo mạng là việc bán lẻ hàng hóa thông qua mạng lưới người tham gia gồm nhiều cấp, nhiều nhánh khác nhau. Người tham gia vừa là thành viên của công ty, vừa là khách hàng, họ sẽ hưởng lợi từ tiền hoa hồng của sản phẩm bán được và những cấp dưới của họ. Việc phát triển mô hình này sẽ khiến cho các công ty tiết kiệm được rất nhiều chi phí như nhà kho, bến bãi, các chi phí cho quảng cáo, marketing, chi phí cho các đại lý… Nhờ vậy, phần hoa hồng của các thành viên (tùy theo cấp) khi bán được hàng và phần lợi nhuận của công ty sẽ cao hơn so với bình thường.
        Như vậy, về bản chất kinh doanh theo hình thức đa cấp là mô hình kinh doanh tiên tiến có nhiều điểm ưu việt so với mô hình kinh doanh truyền thống. Kinh doanh theo hình thức đa cấp được nhiều chuyên gia kinh tế, marketing và truyền thông đánh giá là phương pháp marketing thông minh, giúp doanh nghiệp xây dựng được hệ thống đại lý gắn kết, bán hàng hiệu quả và giảm chi phí quảng cáo.
        Để điều chỉnh hoạt động kinh doanh đa cấp, Luật Cạnh tranh được Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam khoá XI, kỳ họp thứ 6 thông qua ngày 03/12/2004 nêu: “Bán hàng đa cấp là phương thức tiếp thị để bán lẻ hàng hóa đáp ứng các điều kiện sau đây:
        a) Việc tiếp thị để bán lẻ hàng hóa được thực hiện thông qua mạng lưới người tham gia bán hàng đa cấp gồm nhiều cấp, nhiều nhánh khác nhau;
        b) Hàng hóa được người tham gia bán hàng đa cấp tiếp thị trực tiếp cho người tiêu dùng tại nơi ở, nơi làm việc của người tiêu dùng hoặc địa điểm khác không phải là địa điểm bán lẻ thường xuyên của doanh nghiệp hoặc của người tham gia;
        c) Người tham gia bán hàng đa cấp được hưởng tiền hoa hồng, tiền thưởng hoặc lợi ích kinh tế khác từ kết quả tiếp thị bán hàng của mình và của người tham gia bán hàng đa cấp cấp dưới trong mạng lưới do mình tổ chức và mạng lưới đó được doanh nghiệp bán hàng đa cấp chấp thuận”.
        Tại khoản 10 Điều 3 Nghị định số 42/2014/NĐ-CP ngày 14 tháng 05 năm 2014 của Chính phủ về quản lý hoạt động bán hàng đa cấp cũng quy định: “Kinh doanh theo mô hình kim tự tháp là việc tiến hành hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp, trong đó thu nhập của người tham gia xuất phát chủ yếu từ: việc tuyển dụng người tham gia mới; việc gia hạn hợp đồng của người đã tham gia; phí, tiền đặt cọc hoặc khoản đầu tư của người tham gia trong mạng lưới”.
        Theo thống kê của Cục Quản lý cạnh tranh, từ năm 1998 đến nay ở Việt Nam đã có 90 doanh nghiệp đăng ký bán hàng đa cấp; tính đến tháng 9/2016 còn 50 doanh nghiệp đang hoạt động (40 doanh nghiệp không hoạt động do bị thu hồi Giấy chứng nhận kinh doanh, Giấy chứng nhận kinh doanh chấm dứt hiệu lực hoặc tạm ngừng hoạt động). Tính đến hết Quý II/2016 còn khoảng 500.000 người tham gia vào hoạt động kinh doanh đa cấp; tổng hoa hồng và các lợi ích kinh tế khác đã chi trả cho người tham gia là trên 711 tỷ đồng; các loại hàng hóa để kinh doanh đa cấp chủ yếu là thực phẩm chức năng (51,27%), mỹ phẩm (31,65%), ngoài ra còn có các sản phẩm đồ gia dụng, quần áo, thiết bị khác.
        Bên cạnh những ưu điểm về hình thức kinh doanh đa cấp như hiệu quả kinh tế, tạo việc làm, thu nhập cho người lao động… nhiều doanh nghiệp kinh doanh đa cấp đã “biến tướng” hình thức kinh doanh này để trục lợi, lừa đảo tiền của người tham gia đa cấp như: Công ty CP Thương mại Dịch vụ Hoàng Long Việt, thành phố Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long kinh doanh phân bón vi sinh; Công ty Cổ phần Sản xuất và Thương mại Con đường Việt, trụ sở chính của Công ty tại Việt Nam là 292 Tây Sơn, Hà Nội; Công ty cổ phần Đầu tư và Thương mại Trường Giang Việt Nam, trụ sở chính tại Hà Đông, Hà Nội; Công ty TNHH Thiên Ngọc Minh Uy, trụ sở tại Hà Nội và hai chi nhánh ở Thành phố Hồ Chí Minh và Đà Nẵng… đặc biệt là Công ty CP Liên kết sản xuất - Thương mại Việt Nam (Liên kết Việt), Văn phòng giao dịch, Tòa nhà 29T1, Hoàng Đạo Thủ, Cầu Giấy, Hà Nội. Ngày 17/12/2015 Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an khởi tố vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản, khởi tố bị can, bắt tạm giam đối với 7 lãnh đạo và Tổng đại lý của Công ty. Theo Cục Cảnh sát kinh tế, Bộ Công an, đến hết tháng 3/2016 số nạn nhân trong vụ án đã lên tới khoảng 60.000 người tại 27 tỉnh, thành phố. Người bị lừa ít nhất là 8,5 triệu đồng, người nhiều nhất lên tới 6 tỉ đồng; tổng số tiền bị Liên kết Việt chiếm đoạt là 1.900 tỷ đồng.
        Qua nghiên cứu các hành vi vi phạm pháp luật về hoạt động kinh doanh đa cấp để lừa đảo chiếm đoạt tài sản của người bị hại trong thời gian qua nổi lên những thủ đoạn sau:
        - Yêu cầu người tham gia bán hàng đa cấp phải mua một số lượng hàng hóa để được quyền tham gia mạng lưới bán hàng đa cấp… không ký hợp đồng với người tham gia bán hàng đa cấp nên khi người tham gia muốn kiện đòi lại tiền, đương nhiên họ sẽ không có bằng chứng;
        - Cho người tham gia bán hàng đa cấp nhận tiền hoa hồng, tiền thưởng, lợi ích kinh tế khác từ việc dụ dỗ người thứ cấp khác tham gia bán hàng đa cấp;
        - Cung cấp thông tin sai lệch hoặc gây nhầm lẫn về lợi ích của việc tham gia bán hàng đa cấp, tính chất, công dụng của hàng hóa hoạt động của doanh nghiệp bán hàng đa cấp để dụ dỗ người khác tham gia bán hàng đa cấp;
        - Lôi kéo, quảng cáo hình thức kinh doanh “đầu tư tài chính”, một hình thức kinh doanh đa cấp theo dạng mua tiền ảo;
        - Không đăng ký với cơ quan có thẩm quyền, hoặc đăng ký nhưng khi hoạt động không đúng với nội dung đăng ký, sau đó lôi kéo khách hàng thu lợi bất chính…
        Những thủ đoạn trên đã làm cho người tham gia bán hàng đa cấp có “ảo tưởng” về thu nhập cao, đổi đời khi tham gia, đầu tư vào bán hàng đa cấp. Đối với các doanh nghiệp kinh doanh đa cấp thu được những khoản lợi nhuận lớn từ những hoạt động “biến tướng” đó. Hình thức kinh doanh đa cấp biến tướng để lừa đảo tài sản của khách hàng trong thời gian qua do các nguyên nhân chủ yếu sau:
        Thứ nhất, công tác quản lý nhà nước của các cơ quan chức năng về hoạt động kinh doanh đa cấp trong thời gian qua có nhiều hạn chế, thiếu sót, tạo kẽ hở cho nhiều công ty kinh doanh đa cấp lợi dụng để lừa đảo người dân. Đó là sơ hở trong cấp phép, trong kiểm tra, trong phối kết hợp giữa Cục Quản lý cạnh tranh, Bộ Công thương với các địa phương về hoạt động của các công ty kinh doanh đa cấp. Mặc dù Chính phủ đã ban hành Nghị định số 42/2014/NĐ-CP ngày 14/5/2014 về quản lý hoạt động bán hàng đa cấp và chính thức có hiệu lực từ 01/7/2014; Bộ Công thương đã ban hành Thông tư số 24/2014/TT-BCT ngày 30/7/2014 Quy định chi tiết thi hành một số điều của Nghị định 42/2014/NĐ-CP ngày 14/5/2014 của Chính phủ về quản lý hoạt động bán hàng đa cấp nhưng việc triển khai thực hiện của các cơ quan chức năng, Ủy ban nhân dân các cấp chưa kịp thời, chưa đồng bộ.
        Thứ hai, việc xử lý hoạt động kinh doanh đa cấp vi phạm pháp luật thiếu nghiêm khắc, các chế tài trong xử lý vi phạm chưa đủ sức răn đe, ngăn chặn hành vi vi phạm. Điển hình như vụ Công ty Liên kết Việt, tháng 7/2015 Cục Quản lý cạnh tranh, Bộ Công thương đã thanh tra và phát hiện một số vi phạm ở Công ty này nhưng chỉ xử phạt vi phạm hành chính 500 triệu đồng và cho tiếp tục hoạt động. Đến thời điểm Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an khởi tố vụ án thì số lượng người tham gia và là nạn nhân đã lên đến hơn 60.000 người, số tiền chiếm đoạt hơn 1.900 tỷ đồng.
        Thứ ba, sự thiếu hiểu biết pháp luật, chưa tiếp cận đầy đủ thông tin về mô hình kinh doanh đa cấp và tâm lý hám lời của một bộ phận người dân. Đây là nguyên nhân từ phía người bị hại khi tham gia vào hệ thống kinh doanh đa cấp, nhất là người dân ở các vùng nông thôn, vùng có nhiều khó khăn về kinh tế và điều kiện tiếp cận thông tin. Một người khi đã bị lừa, mong muốn thu hồi vốn đầu tư ban đầu, nên đã lôi kéo, tuyên truyền nhiều người khác cùng tham gia. Trong vụ án Công ty Liên kết Việt tính đến ngày khởi tố vụ án đã lôi kéo được hơn 60.000 người tham gia ở 27 tỉnh, thành trong cả nước.
        Thứ tư, các cơ quan chức năng chưa làm tốt công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật cho người dân về hình thức kinh doanh đa cấp. Cơ quan quản lý hành chính Nhà nước cấp xã, huyện chưa quản lý tốt hoạt động của các công ty, doanh nghiệp kinh doanh đa cấp về tổ chức hoạt động, về nghĩa vụ thuế vớ địa phương… Dẫn đến nhiều công ty kinh doanh đa cấp lợi dụng danh nghĩa, uy tín của những cá nhân, tổ chức hoạt động tạo sự nhầm lẫn của quần chúng nhân dân khi tham gia kinh doanh đa cấp.
        Thứ năm, hoạt động phòng ngừa tội phạm lừa đảo thông qua hình thức kinh doanh đa cấp của lực lượng Cảnh sát nhân dân nói chung, Cảnh sát kinh tế nói riêng chưa thực hiện thường xuyên, đồng bộ giữa các cấp dẫn đến nhiều công ty kinh doanh đa cấp hoạt động biến tướng, lừa đảo tài sản của nhiều người dân mới được phát hiện, điều tra làm rõ.
        Để góp phần nâng cao hiệu quả công tác quản lý Nhà nước đối với hoạt động kinh doanh đa cấp, góp phần hạn chế, ngăn chặn hoạt động kinh doanh đa cấp biến tướng, lừa đảo tài sản ảnh hưởng đến trật tự, an toàn xã hội, chúng tôi đề xuất một số giải pháp sau đây:
        Một là, sửa đổi Nghị định số 42/2014/NĐ-CP của Chính phủ theo hướng quy định chế tài xử phạt nghiêm khắc đối với các công ty kinh doanh đa cấp có các hành vi vi phạm như: Không thông báo với Sở Công Thương nơi doanh nghiệp hoạt động sau khi sửa đổi, bổ sung Giấy chứng nhận đăng ký bán hàng đa cấp; không thông báo với cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo quy định trước khi thực hiện khuyến mại; không thực hiện nghĩa vụ báo cáo định kỳ về hoạt động bán hàng đa cấp với cơ quan nhà nước có thẩm quyền; không cung cấp đầy đủ thông tin, tài liệu theo quy định của pháp luật cho người có dự định tham gia mạng lưới bán hàng đa cấp của doanh nghiệp; cho phép người tham gia mua nhiều mã hàng nhưng không giao hàng cho người tham gia mà yêu cầu người tham gia ký biên bản gửi lại hàng cho doanh nghiệp…
        Hai là, tăng cường công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh doanh đa cấp trong cấp phép, kiểm tra và xử lý vi phạm. Đặc biệt là các Sở Công thương các tỉnh, thành phố tổ chức Đoàn kiểm tra liên ngành để kiểm tra và phát hiện vi phạm để xử lý. Khi phát hiện có dấu hiệu nghi vấn hành vi kinh doanh biến tướng cần phối kết hợp với lực lượng Cảnh sát kinh tế của Công an các tỉnh, thành phố để xác minh làm rõ dấu hiệu phạm tội và xử lý theo quy định của pháp luật.
        Ba là, các cơ quan chức năng cần làm tốt công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật nói chung và hoạt động kinh doanh đa cấp nói riêng trên các phương tiện thông tin đại chúng, trong các chuyên đề, chuyên mục liên quan đến hoạt động kinh doanh đa cấp. Qua đó, giúp cho quần chúng nhân dân hiểu rõ mục đích, tác dụng của mô hình kinh doanh đa cấp và các phương thức thủ đoạn kinh doanh “biến tướng” để lừa đảo chiếm đoạt tài sản để họ không bị rơi vào bẫy đa cấp như trong thời gian qua. Việc tuyên truyền cần được tiến hành thường xuyên, liên tục, nội dung tuyên truyền phải phù hợp với từng đối tượng, từng hình thức kinh doanh.
          Bốn là, lực lượng Cảnh sát nhân dân, trực tiếp là lực lượng Cảnh sát kinh tế các cấp làm tốt công tác điều tra cơ bản nắm vững tình hình hoạt động của các doanh nghiệp kinh doanh đa cấp, sớm phát hiện những biểu hiện, dấu hiệu kinh doanh biến tướng để lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Đồng thời, qua đó phát hiện những nguyên nhân, điều kiện làm phát sinh tội phạm trong hoạt động kinh doanh đa cấp để tham mưu cho các cấp lãnh đạo, các cơ quan chức năng có biện pháp khắc phục, ngăn ngừa vi phạm.
------------------------
Tài liệu tham khảo
1. Chính phủ (2005), Nghị định 110/2005/NĐ-CP ngày 24 tháng 08 năm 2005 quy định về quản lý hoạt động bán hàng đa cấp.
2. Chính phủ (2014), Nghị định 42/2014/NĐ-CP ngày 14 tháng 05 năm 2014 quy định về quản lý hoạt động bán hàng đa cấp.
3. Chính phủ (2014), Nghị định 71/2014/NĐ-CP ngày 21 tháng 07 năm 2014 quy định chi tiết Luật Cạnh tranh về xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực cạnh tranh.
4. Cục Cảnh sát kinh tế - Bộ Công an (2016), Số liệu thống kê của vụ án hình sự tại công ty Liên kết Việt năm 2016.
5. Học viện Cảnh sát nhân dân (2002), Giáo trình luật hình sự Việt Nam, Nhà xuất bản CAND.
6. Quốc hội (1999), Bộ luật hình sự của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Nhà xuất bản chính trị quốc gia.
7. Quốc hội (2004), Luật cạnh tranh ngày 03tháng 12 năm 2004.
Tác giả bài viết: Nguyễn Văn Vinh
Nguồn tin: *Bài viết đã được đăng tải trên Tạp chí KHGD CSND số 83 (tháng 11/2016)
Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Ý kiến bạn đọc