Rss Feed

Menu

Xây dựng phong cách người CAND bản lĩnh
Bông Hồng Xanh
40 năm
tap chi

Thống kê

  • Đang truy cập: 36
  • Khách viếng thăm: 34
  • Máy chủ tìm kiếm: 2
  • Hôm nay: 1891
  • Tháng hiện tại: 140182
  • Tổng lượt truy cập: 1467180

Phát huy vai trò gia đình trong việc khắc phục đặc điểm tâm lý tiêu cực của người chưa thành niên vi phạm pháp luật

Đăng lúc: Thứ hai - 02/01/2017 15:24 - Người đăng bài viết: Tạp Chí
       1. Tình hình, đặc điểm tâm lý tiêu cực của người chưa thành niên vi phạm pháp luật
       -  Tình hình người chưa thành niên vi phạm pháp luật hiện nay
       Theo thống kê của Cục Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội (C64), trong 02 năm 2014, 2015 cả nước xảy ra 17.002 vụ vi phạm pháp luật do người chưa thành niên gây ra. Các hành vi phạm tội của người chưa thành niên có xu hướng gia tăng về mức độ bạo lực như: Sử dụng vũ khí nóng để giết người, cướp tài sản, cố ý gây thương tích, gây rối trật tự công cộng... Tình trạng bỏ nhà, sống lang thang, sử dụng chất kích thích như: Heroin, ma túy tổng hợp ngày càng phổ biến, gây ra những hậu quả đặc biệt nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến trật tự an toàn xã hội, gây bức xúc trong dư luận xã hội và quần chúng nhân dân. Qua phân tích tình hình người chưa thành niên vi phạm pháp luật cho thấy:
       + Về cơ cấu hành vi vi phạm pháp luật do người chưa thành niên gây ra cho thấy: Giết người 17 vụ với 26 đối tượng; cướp tài sản 2.105 vụ với 3.147 đối tượng; cưỡng đoạt tài sản 957 vụ với 1.256 đối tượng; hiếp dâm, cưỡng dâm 823 với 1.005 đối tượng; cố ý gây thương tích 3.236 vụ với 5.813 đối tượng; trộm cắp tài sản 4.027 vụ với 4.539 đối tượng; cướp giật tài sản 982 vụ với 1.175 đối tượng; gây rối trật tự công cộng 2.035 vụ với 3745 đối tượng. Trong đó, xử lý hình sự: 5667 vụ với 8.339 đối tượng; xử lý hành chính: 11.335 vụ với 16.678 đối tượng1.
       Về thành phần đối tượng: Nam giới 16.678/25.017 đối tượng, chiếm 66,6%, nữ giới 8.339/25.017 đối tượng, chiếm 33,4%2.
       + Về trình độ học vấn của người chưa thành niên vi phạm pháp luật có tỉ lệ như sau: Không biết chữ, 6,3%; tiểu học, 10,7%; trung học cơ sở, 43,3%; trung học phổ thông: 26%; bỏ học, 13,7%3. Qua số liệu thống kê, chúng ta thấy trình độ học vấn của người chưa thành niên vi phạm pháp luật còn thấp, tỉ lệ các em không biết chữ hay bỏ học chiếm tỉ lệ cao.
       -  Một số' đặc điểm tâm lý tiêu cực ở người chưa thành niên vi phạm pháp luật hiện nay
       Qua nghiên cứu về tình hình người chưa thành niên vi phạm pháp luật, chúng tôi rút ra một số đặc điểm tâm lý tiêu cực và nhấn mạnh vai trò của gia đình trong giáo dục, thay đổi những đặc điểm tâm lý tiêu cực này ở người chưa thành niên.
       Nhu cầu muốn khẳng định bản thân bằng con đường bạo lực: Qua số liệu về số vụ vi phạm pháp luật, phản ánh đặc điểm tâm lý của người chưa thành niên. Đó là hệ thống nhu cầu vật chất, nhu cầu tinh thần lệch lạc, đặc biệt là nhu cầu tự khẳng định mình trong môi trường nhóm không chính thức. Khả năng kiềm chế thấp, rất dễ manh động, liều lĩnh và ưa thích sử dụng vũ lực để giải quyết mâu thuẫn. Do đó, các tội danh trộm cắp tài sản, cướp tài sản, cố ý gây thương tích, gây rối trật tự công cộng chiếm tỉ lệ lớn trong cơ cấu hành vi vi phạm pháp luật. Đặc biệt, các tội giết người và hiếp dâm, cưỡng dâm đang có xu hướng gia tăng.
       Hành vi bạo lực chịu tác động bởi các hóc môn, chất dẫn truyền thần kinh như lượng testosterone (hóc môn nam tính), lượng serotonin, nerophinephrin và dopamine và các rối loạn chức năng vùng trán trước của bộ não (the prefrontal cortex - PFC) làm hạn chế khả năng ngăn chặn, ức chế hành vi hung hăng và có ý nghĩa quyết định đối với các phán xét mang tính chất đạo đức4. Điều này giúp giải thích tại sao những hành vi vi phạm pháp luật có xu hướng bạo lực thường chiếm tỉ lệ cao ở nam giới và những người rối loạn chức năng vùng trán trước của bộ não thường có những hành vi manh động, hung hăng và thiếu sự kiềm chế.
       + Chưa hoàn thiện về nhận thức, nhân cách, hiểu biết pháp luật còn hạn chế: Người chưa thành niên vi phạm pháp luật có trình độ học vấn thấp sẽ làm cho khả năng nhận thức, hiểu biết về tự nhiên, xã hội, đặc biệt là hiểu biết về pháp luật bị hạn chế. Đây là giai đoạn phát triển rất mạnh về mặt sinh học nhưng lại chưa hoàn thiện về nhận thức, nhân cách. Vì thế, nhiều em khi gặp các tình huống có vấn đề thường hay xử lý theo cảm tính, nóng vội và thiếu kiềm chế. Một phần không nhỏ người chưa thành niên lại thực hiện hành vi phạm tội chỉ để thoả mãn nhu cầu, hứng thú không đúng đắn của cá nhân, không quan tâm đến hậu quả nguy hiểm cho xã hội. Phần lớn các bị cáo là người chưa thành niên thừa nhận trước toà rằng: “Nếu cháu biết là phạm tội thì không bao giờ cháu làm”. Khi trả lời câu hỏi: “Trước khi thực hiện hành vi phạm tội, em có biết đó là hành vi phạm tội không?” thì có 35% số người chưa thành niên phạm tội được hỏi khẳng định là có biết, còn đến 65% số các em khẳng định là không biết. Cũng chính vì thế khi trả lời câu hỏi mở về lí do dẫn đến việc thực hiện hành vi phạm tội, nhiều em đã thú nhận: “Do thiếu hiểu biết về pháp luật” (65%)2. Những biểu hiện trên phản ánh sự chưa hoàn thiện về nhận thức, nhân cách và sự thiếu hiểu biết về pháp luật của các em.
       + Tâm trạng chán nản, mặc cảm, tự ti do phải trải qua nhiều biến cố trong gia đình, thiếu sự quan tâm chăm sóc hoặc gánh chịu sự đối xử hà khắc của bố mẹ: Các biến cố, khủng hoảng xảy ra trong quá khứ ảnh hưởng lớn đến hành vi của người chưa thành niên vi phạm pháp luật. Các em gặp phải những biến cố như bị bố mẹ phân biệt đối xử, đánh đập tàn nhẫn, bị lạm dụng tình dục, bỏ rơi, không quan tâm đến con cái,. Do đặc điểm tâm lý của lứa tuổi, các em thường hay nghịch ngợm, quậy phá. Khi vi phạm, những đứa trẻ sợ bị đòn roi nên chúng tìm cách nói dối để không bị đòn. Về sau, các em thường hay nói dối nhiều hơn, hình thành nên những kỹ năng nói dối. Một số em khi bị đánh đập cho rằng bố mẹ không còn thương yêu mình nữa, mặc cảm, tự ti, hoảng sợ, thiếu tự tin, rụt rè, khó hoà nhập với cộng đồng. Tuy nhiên, chiều hướng nguy hiểm nhất là khi các em thường xuyên chịu đòn roi sẽ tìm cách thích nghi và có chiều hướng chịu đòn hơn. Những dấu ấn từ thưở nhỏ được in sâu trong tâm trí trẻ, tuy nhiên chưa có cơ hội bộc phát ra bên ngoài bằng hành vi. Thông qua tác động giáo dục tiêu cực từ phía bố mẹ được các em học tập, bắt chước làm theo và hình thành các thuộc tính tâm lý có thiên hướng bạo lực. Những nỗi sợ hãi, lo âu làm cho cơ chế tự vệ của con người tăng cao. Khi tham gia vào các hoạt động, các em lo sợ các bạn đánh, sợ người khác xâm hại cho nên thường xuyên mang theo hung khí trong người để tự vệ và sẵn sàng sử dụng vũ lực khi bị tác động.
       -  Nguyên nhân tác động đến tâm lý tiêu cực của người chưa thành niên vi phạm pháp luật xuất phát từ môi trường gia đình
       Theo tâm lý học hoạt động, nguồn gốc của tâm lý tội phạm xuất phát từ những yếu tố tác động môi trường sống. Đặc biệt, những tác động tiêu cực từ phía gia đình ảnh hưởng rất lớn đến tâm lý người chưa thành niên vi phạm pháp luật.
       Thứ nhất, gia đình có cấu trúc không hoàn thiện. Đối với người Việt Nam thì mối quan hệ giữa bố và mẹ, quan hệ giữa bố mẹ với con cái có vai trò rất quan trọng. Nếu thiếu bố mẹ thì những đứa trẻ không được sự quan tâm, yêu thương chăm sóc, phải tự kiếm sống từ nhỏ, dễ sa ngã vào những thói hư tật xấu. Bố mẹ ly thân, ly dị sẽ mất đi chỗ dựa tinh thần làm cho đứa trẻ rất dễ rơi vào khủng hoảng, chán nản, tiêu cực. Khi không có sự quan tâm giáo dục từ phía cha mẹ, các em thường có những hành động cảm tính, bản năng của lứa tuổi như ăn cắp vặt, quậy phá, đánh nhau. Hậu quả tất yếu xảy ra đối với các em là mang tâm trạng đau khổ, bất cần đời, muốn đập phá, muốn trả thù. theo cách riêng của mình.
       Thứ hai, gia đình mà một số thành viên có hành vi phạm tội hoặc có tiền án tiền sự, đặc biệt là bố mẹ. Khi bố mẹ là những người có sự suy thoái về đạo đức, có các hành vi vi phạm pháp luật thì rất khó răn dạy con mình thành người tốt. Nghiên cứu hành vi và ngôn ngữ của trẻ chúng ta nhận thấy nhiều em bắt chước từ cử chỉ, hành vi đến ngôn ngữ của bố mẹ. Ở một số trẻ thì sự bắt chước đó lúc đầu là cảm tính, không sâu sắc nhưng sau chuyển sang giai đoạn cao hơn có sự nhận thức của lí trí, có ý thức và động cơ, mục đích cụ thể. Khi mà những thói xấu được các em bắt chước trở thành thói quen thì rất khó sửa chữa. Khi những người lớn trong gia đình có hành vi vi phạm pháp luật, khẳng định hành vi chống xã hội, làm sâu sắc hơn những xung đột sẽ khiến các em dần coi thường pháp luật, nhiễm các thói hư tật xấu và dễ bị lôi kéo, đồng phạm với những người trong gia đình phạm tội.
       Thứ ba, gia đình thiếu phương pháp giáo dục con đúng đắn hoặc không quan tâm đến việc giáo dục con cái. Sự nuông chiều con cái quá mức của cha mẹ, luôn thỏa mãn mọi đòi hỏi của trẻ nên rất khó răn đe. Đồng thời nhiều bậc cha mẹ còn không yêu cầu chúng thực hiện nghĩa vụ, trách nhiệm và những công việc cần phải làm đã hình thành ở đứa trẻ tính ích kỷ, kiêu ngạo, ỷ lại, dựa dẫm, lười nhác, không ý thức về trách nhiệm của mình, luôn đòi hỏi được hưởng thụ. Khi gia đình không còn khả năng đáp ứng nhu cầu như bị phá sản, làm ăn thua lỗ, bố mẹ ly hôn. sẽ làm cho trẻ rất khó vượt qua khủng hoảng, thiếu sự cân bằng trong cuộc sống. Từ đó, các em thường bất mãn, thù ghét bố mẹ nhằm gây áp lực với gia đình, chúng thường chọn giải pháp như bỏ nhà đi lang thang, tụ tập với nhóm bạn tiêu cực. Ngược lại, có những gia đình do bố mẹ thiếu hiểu biết hoặc do không kiềm chế được nên đã coi việc hành hạ, đánh đập hoặc dùng nhục hình đối với trẻ như là quyền của họ.
       2.  Một số biện pháp phát huy vai trò của gia đình trong việc khắc phục đặc điểm tâm lý tiêu cực của người chưa thành niên vi phạm pháp luật
       Gia đình là môi trường đầu tiên mà con người tiếp xúc, là yếu tố chủ đạo cho sự hình thành và phát triển những phẩm chất tâm lý, nhân cách của con người. Thông qua gia đình, con người được nuôi nấng, được giáo dục và tiếp thu những kinh nghiệm xã hội đầu tiên. Vì vậy, trong bài viết này tôi xin đề xuất một số biện pháp từ gia đình nhằm khắc phục những đặc điểm tâm lý tiêu cực của người chưa thành niên vi phạm pháp luật như sau:
       Thứ nhất, cha mẹ và các thành viên trong gia đình cần nhận thức được vai trò của gia đình là nguồn gốc giáo dục chủ yếu đối với sự hình thành và phát triển nhận thức, nhân cách của trẻ. Người lớn bằng lời nói và cả việc làm thể hiện các mẫu hành vi đạo đức, nhân văn và phù hợp với các giá trị truyền thống của dân tộc. Người lớn phải là tấm gương mẫu mực để các em noi theo. Ngay từ lúc chào đời các em cần được giáo dục cơ bản từ phía gia đình, từ những sự bắt chước thụ động đến chủ động trong việc lựa chọn những tác động mà các em cho là phù hợp. Môi trường gia đình lành mạnh sẽ hạn chế được những mâu thuẫn, hành vi phi đạo đức và có ảnh hưởng lớn đến sự hình nhân cách của người chưa thành niên. Gia đình không nên phó thác cho nhà trường và xã hội mà phải kết hợp chặt chẽ với nhà trường thông qua các cuộc tiếp xúc với giáo viên chủ nhiệm, ban phụ huynh để qua đó nắm bắt được tình hình học tập, rèn luyện đạo đức của con mình ở nhà trường và có biện pháp uốn nắn, giáo dục, điều chỉnh kịp thời hành vi vi phạm của các em.
       Thứ hai, cha mẹ phải luôn gần gũi, quan tâm, nắm bắt các biến đổi về tâm lý, tìm hiểu các nguyện vọng, nhu cầu của con cái, đặc biệt là các thay đổi bất thường về hành vi và khủng hoảng tinh thần. Cha mẹ phải bình tĩnh lắng nghe con cái, làm cho chúng cảm thấy thoải mái, tin cậy khi muốn tâm sự về các vấn đề của chúng. Cha mẹ không nên nóng giận, ngắt lời con một cách đột ngột để nhanh chóng đưa ra lời khuyên cho con mà nên tìm hiểu kỹ lưỡng và tìm cách giải quyết, cố gắng tạo được sự cảm thông, thấu hiểu, sẻ chia với con cái nhằm giúp đỡ cho chúng vượt qua những khó khăn khủng hoảng về tâm lý để tránh xa những hiểm họa tiềm ẩn trong cuộc sống.
       Thứ ba, cha mẹ cần tìm hiểu qua sách báo, các phương tiện thông tin đại chúng, các nhà giáo dục và các nhà tâm lý để nắm những đặc điểm tâm, sinh lý của lứa tuổi chưa thành niên. Khi người chưa thành niên có những hành vi vi phạm pháp luật, cha mẹ cần tìm hiểu những nguyên nhân tác động tiêu cực, mức độ nghiêm trọng của hành vi để có sự điều chỉnh phù hợp. Bởi vì, trong giai đoạn tuổi dậy thì các em rất dễ bị rối loạn hành vi, có xu hướng bạo lực, mong muốn được tự lập nhằm khẳng định bản thân, tự làm các công việc mà không phụ thuộc vào người lớn và bạn bè. Các em thích tò mò, tìm hiểu và thích thử nghiệm bản thân. Vì vậy, có nhiều em nghiện hút ở lứa tuổi này vì tò mò, muốn khám phá sự “bí mật” của ma túy.
       Thứ tư, gia đình cần có phương pháp tác động giáo dục phù hợp. Khi người chưa thành niên có hành vi vi phạm pháp luật thì cha mẹ cần phải có sự điều chỉnh, thay đổi phương pháp giáo dục đối với các em. Không nên đổ lỗi hoàn toàn những vi phạm của con mình là do bị rủ rê, lôi kéo từ bạn bè mà quên đi trách nhiệm của gia đình. Trong phương pháp giáo dục cha mẹ không nên quá chiều chuộng hay sử dụng vũ lực thường xuyên đối với con cái, mà cần có những quy định bắt buộc đối với con cái, đồng thời giám sát việc thực hiện các quy định đó một cách triệt để. Cha mẹ không nên cho con cái tiếp xúc với tiền bạc quá sớm khi chúng chưa hiểu thấu đáo về giá trị của nó. Bởi vì, điều này dễ làm cho trẻ chậm tiến, ỷ lại, quen đòi hỏi, hưởng thụ, không chịu phấn đấu mà trở nên kiêu căng, hách dịch, suy nghĩ lệch lạc về cuộc sống, thậm chí đánh mất bản thân.
       Thứ năm, cha mẹ cần phối hợp chặt chẽ với nhà trường và xã hội để quản lý, giáo dục người chưa thành niên vi phạm pháp luật. Cần có cơ chế phối hợp rõ ràng, phân công trách nhiệm quản lý, lồng ghép giáo dục văn hóa với giáo dục đạo đức, pháp luật và hình thành các kỹ năng sống phù hợp ở các em. Ngăn chặn sự tác động của các tệ nạn xã hội, các văn hóa phẩm độc hại, các game bạo lực nhằm hạn chế những biểu hiện lệch lạc trong suy nghĩ và hành động, không để các em bị lợi dụng, lôi kéo vào con đường tiêu cực dẫn đến phạm tội.
       Tóm lại, mỗi gia đình phải thật sự là tổ ấm, là chỗ dựa đầu tiên cho các em lớn khôn và trưởng thành, không vi phạm pháp luật hay sa vào tệ nạn xã hội. Các bậc cha mẹ cũng cần phải được trang bị những tri thức, kiến thức về phòng, chống tội phạm, tệ nạn xã hội để có định hướng và có biện pháp quản lý, giáo dục con cái; điều quan trọng nhất là phải thực sự quan tâm đến con cái, dựa trên đặc điểm tâm, sinh lý, hoàn cảnh gia đình, cần lựa chọn phương pháp giáo dục phù hợp, đúng để hướng các em vào hoạt động tích cực, lành mạnh. Từ đó, phát hiện kịp thời và ngăn ngừa có hiệu quả người chưa thành niên vi phạm pháp luật, giúp các em phát triển toàn diện, ổn định về thể chất và tâm sinh lý, xứng đáng là thế hệ trẻ tương lai của đất nước.
---------------------- 
Tài liệu tham khảo

1.   Dick Swaab (2014), We are our brains - From the womb to Alzheimer’s, NXB Spiegel & Grau.
2.   Đặng Thanh Nga (2007), Đặc điểm tâm lý của người thực hiện hành vi phạm tội, Đại học Luật Hà Nội.
3.  Tổng cục Cảnh sát (2015), Báo cáo tình hình kết quả hoạt động của lực lượng cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội trong công tác phòng ngừa, quản lý, giáo dục trẻ em và người chưa thành niên làm trái pháp luật,Tài liệu Hội thảo
4.  Trường Đại học Cảnh sát nhân dân (2010), Giáo trình tâm lý học lứa tuổi, Thành phố Hồ Chí Minh.
5.  Trường Đại học Cảnh sát nhân dân (2014), Giáo trình tâm lý học nghiệp vụ, Thành phố Hồ Chí Minh.
6.  Tổng cục xây dựng lực lượng CAND (2010), Giáo trình tâm lý học đại cương, Nxb Công an nhân dân.
7.  Tổng cục xây dựng lực lượng CAND (2010), Giáo trình tâm lý học xã hội, Nxb Công an nhân dân.
Tác giả bài viết: Trần Hữu Hải
Nguồn tin: Bài viết đã được đăng tải trên Tạp chí KHGD CSND số 81 (tháng 10/2016)
Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Ý kiến bạn đọc