Rss Feed

Menu

Xây dựng phong cách người CAND bản lĩnh
Bông Hồng Xanh
40 năm
tap chi

Thống kê

  • Đang truy cập: 16
  • Khách viếng thăm: 15
  • Máy chủ tìm kiếm: 1
  • Hôm nay: 3159
  • Tháng hiện tại: 83085
  • Tổng lượt truy cập: 1730590

Đổi mới phương pháp giảng dạy các môn Lý luận chính trị, khoa học xã hội và nhân văn tại trường đại học cảnh sát nhân dân

Đăng lúc: Thứ bảy - 16/04/2016 19:16 - Người đăng bài viết: Tạp Chí
      Đổi mới, nâng cao chất lượng giảng dạy các môn lý luận chính trị trong các trường đại học hiện nay luôn là mối quan tâm của Đảng, Nhà nước và các cấp quản lý đào tạo. Trong đó, đổi mới phương pháp giảng dạy có vai trò rất quan trọng nhằm nâng cao chất lượng đào tạo lý luận chính trị. Chính vì lẽ đó, trong Nghị quyết Hội nghị Trung ương lần thứ hai, khoá VIII, Đảng ta đã nêu rõ: Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục - đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học. Áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy - học, bảo đảm điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh, nhất là sinh viên đại học.
       Ở Trường Đại học CSND, nghiên cứu, giáo dục các môn lý luận chính trị, khoa học xã hội và nhân văn có tầm quan trọng đặc biệt nhằm trang bị cho sinh viên hệ thống lý luận chính trị khoa học, cách mạng; giúp người học nắm bắt được những đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước; những vấn đề kinh tế - xã hội quan trọng của đất nước; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tiến hành thắng lợi sự nghiệp bảo vệ và phát triển đất nước.
       Thời gian qua, giảng dạy các môn lý luận chính trị, khoa học xã hội và nhân văn của đội ngũ giảng viên nhà trường đang được thực hiện theo thực tiễn mới của sự nghiệp giáo dục và đào tạo, quán triệt đường lối đổi mới công tác tư tưởng, lý luận của Đảng và chủ trương cải cách công tác giảng dạy, học tập bậc đại học nói chung nhằm phát huy tính chủ động, sáng tạo của người học. Song vẫn còn những hạn chế trong giảng dạy các môn luận chính trị, khoa học xã hội và nhân văn, như: tình trạng độc thoại còn phổ biến, thiếu tính thực tiễn..., làm cho sức hấp dẫn các môn học này đối với sinh viên không cao. Muốn khắc phục những tồn tại đó cần phải tìm ra cách thức, phương pháp để giảng dạy hiệu quả hơn. Vì vậy, việc đổi mới phương pháp giảng dạy các môn lý luận chính trị, khoa học xã hội và nhân văn tại Trường Đại học CSND là hết sức cần thiết, nó phù hợp với xu thế chung giảng dạy lý luận hiện nay và đáp ứng nhu cầu học tập của sinh viên Nhà trường.
       Lý luận là sản phẩm cao của nhận thức của sự phản ánh hiện thực khách quan; là trình độ cao hơn về chất so với kinh nghiệm. Tri thức lý luận là tri thức khái quát tri thức kinh nghiệm. Lý luận hình thành trên cơ sở tổng kết kinh nghiệm, nhưng không phải mọi lý luận đều xuất phát từ kinh nghiệm. Do tính độc lập tương đối của nó, lý luận có thể đi trước những dự kiện kinh nghiệm mà vẫn không làm mất đi mối liên hệ giữa lý luận với kinh nghiệm. Lý luận mang tính trừu tượng và khái quát cao nên nó đem lại sự hiểu biết sâu sắc về bản chất, về tính quy luật của các sự vật, hiện tượng khách quan. Vì vậy, nhiệm vụ của nhận thức lý luận là đem quy luật sự vận động bề ngoài chỉ biểu hiện trong hiện tượng về sự vận động bên trong thực sự.
       Lý luận chính trị là bộ phận quan trọng trong kho tàng lý luận của nhân loại giới hạn trong lĩnh vực chính trị, phản ánh mối quan hệ của các giai cấp trong việc giành và giữ chính quyền. Nói cách khác, lý luận chính trị là hệ thống tri thức về lĩnh vực chính trị thể hiện thái độ và lợi ích giai cấp đối với quyền lực nhà nước trong xã hội có giai cấp, là kết quả của hoạt động nghiên cứu khoa học và thực tiễn chính trị của nhiều người, qua nhiều thế hệ.
       Lý luận chính trị được hiểu là hệ thống lý luận gắn liền với cuộc đấu tranh giữa các giai cấp trong việc giành, giữ và xây dựng chính quyền. Lý luận chính trị phản ánh tính quy luật của các quan hệ kinh tế - chính trị - xã hội, thể hiện lợi ích và thái độ của giai cấp đối với quyền lực nhà nước.
       Về nguồn gốc, lý luận chính trị là sản phẩm của hoạt động nghiên cứu về lý luận và thực tiễn chính trị của giai cấp trong việc đấu tranh giành, giữ và xây dựng chính quyền nhà nước; Về bản chất, lý luận chính trị phản ánh tính quy luật của các quan hệ kinh tế - chính trị - văn hóa - xã hội, thể hiện lợi ích và thái độ của giai cấp đối với quyền lực nhà nước; Về mục đích, lý luận chính trị nhằm trang bị thế giới quan và thúc đẩy hành vi thực hiện mục tiêu, lý tưởng chính trị của giai cấp.
       Lý luận chính trị ở Việt Nam hiện nay là hệ thống những nguyên lý của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước cùng những tinh hoa tư tưởng chính trị của dân tộc và nhân loại. Nó phản ánh tính quy luật của các quan hệ kinh tế - chính trị - xã hội, thể hiện lợi ích và thái độ của giai cấp công nhân và nhân dân lao động đối với việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, là công cụ quan trọng cho việc bảo vệ và xây dựng Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
       Từ năm học 2008 - 2009, thực hiện Quyết định số 52/2008/QĐ-BGDĐTvà Quyết định số 555/QĐ-T48(ĐT), ngày 18/08/2009 của Hiệu trưởng Trường Đại học CSND, Bộ môn MLN & KHXHNV (nay là Bộ môn Lý luận chính trị và KHXHNV) đã triển khai giảng dạy 9 môn học (đối với hệ chính quy có 5 môn học bắt buộc và 4 môn học tự chọn). Tất cả giảng viên đã nhất quán thực hiện theo Quyết định 52/2008/QĐ-BGDĐT và Chỉ đạo của Hiệu trưởng Trường Đại học CSND, tích cực chuẩn bị hồ sơ bài giảng theo đúng quy định về xây dựng hồ sơ bài giảng, xây dựng kế hoạch dạy học từng phần môn học, kế hoạch xêmina, thảo luận, kế hoạch tự học, hoàn chỉnh giáo án (giáo án điện tử và giáo án riêng của từng chương).
       Qua khảo sát cho thấy, phương pháp giảng dạy các môn lý luận chính trị, khoa học xã hội và nhân văn chủ yếu là phương pháp thuyết trình (diễn dịch, qui nạp), phương pháp nêu vấn đề, phương pháp đối thoại, phương pháp tranh luận, phương pháp thảo luận, phương pháp xêmina, phương pháp kiểm tra, đánh giá.
       Phương pháp thuyết trình (diễn dịch, quy nạp) đang được các giảng viên sử dụng phổ biến vì phù hợp với những lớp có số lượng đông người (khoảng từ 50 người trở lên). Phương pháp này có những ưu điểm là khắc phục được những thiếu hụt về tư liệu và thông tin, truyền đạt lượng thông tin lớn, đảm bảo tính chuẩn hóa của hệ thống tri thức cần chuyển tải đến người học. Khi giảng dạy môn học tất cả các giảng viên đã chú ý đến kết hợp việc sử dụng giáo án powerpoint, đưa ra nhiều hình ảnh, bảng biểu, phim minh họa... giúp cho bài giảng sinh động. Bên cạnh mặt tích cực đó, khi giảng bằng phương pháp này nếu quá lạm dụng sẽ làm sinh viên thụ động trong học tập. Sinh viên chủ yếu nghe giảng và học vở ghi, giáo trình là chính, hầu như ít khi tìm đọc các tài liệu liên quan. Quá trình học tập của sinh viên chỉ đơn thuần là tiếp thu kiến thức từ giảng viên. Sinh viên học chịu ảnh hưởng to lớn từ kiến thức giảng viên trang bị, cách tiếp cận, giải quyết vấn đề và cả phương pháp giảng viên trình bày. Khi sử dụng phương pháp này vẫn còn một bộ phận giảng viên chưa đầu tư nhiều vào việc cập nhật giáo án powerpoint (sơ đồ, phim ảnh, tài liệu minh họa...) làm cho quá trình thuyết trình trở nên nhàm chán, khô cứng chỉ mang tính chất lý luận mà không có thực tiễn, hoặc lại quá lạm dụng các phương tiện tư liệu minh họa, rơi vào làm dụng phương tiện để biểu diễn và khắc phục sự thiếu hụt kiến thức... dẫn đến không đảm bảo yêu cầu khi giảng dạy môn học.
       Phương pháp nêu vấn đề được giảng viên chú trọng khi giảng các môn lý luận chính trị. Phương pháp này đòi hỏi kết hợp chặt chẽ với phương pháp thuyết trình; sinh viên và giảng viên cùng làm việc tích cực để tìm ra chân lý. Khi giảng dạy đa số giảng viên đã chú ý chuẩn bị những câu hỏi xoay quanh bài học, buộc sinh viên phải tư duy, cuốn hút vào vấn đề học, tăng tính tích cực, chủ động của sinh viên trong hoạt động dạy và học. Qua thực hiện đã tạo điều kiện để sinh viên phát triển tư duy sáng tạo, có nhu cầu hứng thú muốn giải quyết vấn đề, củng cố kiến thức và vận dụng kiến thức, đồng thời giúp giảng viên bao quát lớp học, tránh việc sinh viên không tập trung. Đây là phương pháp thường được đánh giá cao trong giảng dạy, song thực tế qua trao đổi ý kiến, đa số giảng viên đều cho rằng có sự vận dụng nhưng chưa nhiều vì không phải lúc nào cũng tạo được tình huống có vấn đề và chỉ có thể sử dụng được ở một số nội dung, mất nhiều thời gian hơn so với các phương pháp khác. Trong khi hiện nay các môn lý luận chính trị lượng thời gian ít hơn trước kia rất nhiều nhưng vẫn đòi hỏi một lượng kiến thức rất lớn nên không có nhiều thời gian để thực hiện bằng phương pháp nêu vấn đề. Phương pháp này thường chỉ được các giảng viên có kinh nghiệm, nhuần nhuyễn kiến thức sử dụng nhiều, còn đối với các giảng viên ít kinh nghiệm thì sử dụng rất ít.
       Phương pháp đối thoại, tranh luận cũng được một số giảng viên thực hiện trên lớp, bằng cách chia các nhóm sinh viên đối thoại, tranh luận với nhau, hoặc tranh luận, đối thoại trực tiếp với giảng viên. Giảng viên đã giao chủ đề để đối thoại, tranh luận tại lớp. Phương pháp này phù hợp với xu hướng lấy người học làm trung tâm, phát huy tính tích cực tự giác, phát triển phong cách sáng tạo, chủ động trong học tập, kích thích trí tuệ của cả tập thể, thu hút mọi người tham gia đối thoại, tranh luận trình bày quan điểm, ý kiến riêng của mình. Qua đối thoại, tranh luận giúp giảng viên thu được tín hiệu ngược để kịp thời điều chỉnh hoạt động nhận thức của mình. Tuy nhiên, phương pháp này cũng chỉ được một số giảng viên có kinh nghiệm sử dụng và sử dụng phần lớn ở tiết giải đáp khi kết thúc phần học. Một số giảng viên ít kinh nghiệm cũng sử dụng nhưng sử dụng chưa tốt phương pháp này, gây mất nhiều thời gian, ảnh hưởng đến kế hoạch lên lớp và chuyển tải kiến thức, đôi khi cuộc tranh luận còn dẫn đến đối đáp giữa giảng viên và cá nhân sinh viên chứ không thu hút sự tranh luận của cả lớp.
       Phương pháp thảo luận được quy định bắt buộc trong giảng dạy. Đa số giảng viên đã chú trọng đến phương pháp này bằng cách xây dựng chi tiết hệ thống kế hoạch thảo luận về chủ đề, thời gian, cách thức thực hiện, tài liệu tham khảo. Thảo luận giúp sinh viên tìm ra kiến thức mới dưới sự gợi mở của giảng viên, phát huy tính tích cực, chủ động trong học tập, tạo điều kiện phát triển kỹ năng suy luận, giải quyết vấn đề, kỹ năng nghe, nói, giao tiếp, trình bày trước tập thể. Mặc dù, được coi là phương pháp tích cực trong giảng dạy, nhưng trong thời gian qua phương pháp này chưa đạt hiệu quả cao vì rất nhiều lý do: Giảng viên chưa chuẩn bị tốt đề tài thảo luận, dẫn đến đề tài thảo luận chưa hấp dẫn, tạo hứng thú cho sinh viên; đề tài thảo luận đôi khi còn chưa gắn với kiểm tra, đánh giá và gắn với kết quả học tập của sinh viên, dẫn đến một số sinh viên chủ quan, lơ là, không muốn thực hiện.
       Phương pháp xêmina: Cùng với thảo luận, xêmina là hình thức dạy học cơ bản trong các khâu giảng dạy. Đặc điểm xêmina là luôn có chủ đề mang tính khoa học, gắn với việc giải quyết các nội dung đã học, có sự chuẩn bị trước và có giáo viên hướng dẫn. Qua xêmina giúp sinh viên trực tiếp nghiên cứu vào nội dung đã học, hiểu sâu sắc hơn các nội dung đã học; rèn luyện kỹ năng tự học, tự nghiên cứu (khả năng tự học: đọc sách, trình bày quan điểm của mình, lập kế hoạch tự học... Khả năng tự nghiên cứu: phát hiện vấn đề, giải quyết vấn đề, viết kết quả nghiên cứu dưới dạng bài tham luận...); phát huy tính chủ động sáng tạo và phương pháp lập luận trước tập thể. Song việc thực hiện xêmina ở môn học đôi khi còn chưa tốt, chủ đề xêmina còn nặng về lý luận, chưa gắn sát với thực tiễn, giảng viên tổ chức điều khiển chưa tốt, việc tiến hành xêmina chưa sinh động để lôi cuốn sinh viên tự giác tham gia. Thực hiện xêmina chủ yếu theo hình thức là từng sinh viên lên phát biểu ý kiến, rất ít khi chia thành nhóm và xêmina theo nhóm, chưa huy động tốt cả lớp tham gia.
       Ngoài các phương pháp trên, quá trình giảng dạy các môn lý luận chính trị, khoa học xã hội và nhân văn giảng viên còn sử dụng các phương pháp khác: Phương pháp thực hành và sử các công cụ kỹ thuật; phương pháp kiểm tra, đánh giá; phương pháp trắc nghiệm khách quan và phương pháp sàng lọc. Những phương pháp này đã phát huy tác dụng, hấp dẫn sinh viên tương đối tốt trong một số bài giảng, tiết giảng.
       Như vậy, Quá trình giảng dạy các môn lý luận chính trị, khoa học xã hội và nhân văn giảng viên đã áp dụng nhiều phương pháp khác nhau nhằm kích thích tư suy sáng tạo và phát huy tính tự giác học tập của sinh viên. Mặc dù còn những hạn chế nhất định, song về cơ bản là đảm bảo các yêu cầu về phương pháp giảng dạy theo hướng tích cực chủ động - lấy sinh viên là trung tâm.
Đổi mới phương pháp giảng dạy nói chung và giảng dạy các môn lý luận chính trị, khoa học xã hội và nhân văn nói riêng đòi hỏi nhiều yếu tố, phối kết hợp của nhiều bộ phận chức năng, song chủ yếu từ phía giảng viên. Do đó, để nâng cao hiệu quả đổi mới phương pháp giảng dạy các môn lý luận chính trị, khoa học xã hội và nhân văn tại Trường Đại học CSND, thời gian tới giảng viên cần thực hiện những yêu cầu sau đây:
       Thứ nhất, giảng viên phải thực hiện thật tốt khâu chuẩn bị bài giảng. Được đánh giá là kỹ sư tâm hồn và được ví như là diễn viên, do đó trước khi thực hiện bài giảng, giảng viên phải có sự chuẩn bị giáo án và kế hoạch dạy học thật tốt, thật chu đáo cho từng nội dung, từng chương. Giáo án phải thể hiện quá trình gia công sư phạm công phu và đầy tâm huyết. Trong kế hoạch dạy học phải thể hiện rõ những nội dung chủ yếu như: Mục đích, yêu cầu; Nội dung giảng dạy; Câu hỏi xêmina, thảo luận, tự học, bài tập; Tài liệu tham khảo. Trong phần nội dung giảng dạy, cần xác định nội dung trọng tâm (phần này cần sử dụng kết hợp các phương pháp giảng dạy để thực hiện giảng lý thuyết trên lớp) và nội dung hướng dẫn sinh viên nghiên cứu (nội dung này nêu rõ yêu cầu cụ thể cần đạt được, ý nghĩa của nội dung nghiên cứu, tài liệu cần nghiên cứu và những vấn đề cần lưu ý).
       Thứ hai, giảng viên phải vận dụng linh hoạt các phương pháp giảng dạy. Mỗi phương pháp dạy học (kể cả phương pháp truyền thống và phương pháp hiện đại) đều có thế mạnh riêng, không thể có một phương pháp dạy học nào thay thế hoàn toàn cho một phương pháp khác. Quán triệt quan điểm lịch sử - cụ thể; nguyên tắc vừa sức và ưu thế của từng phương pháp nên giảng viên cần thiết vận dụng, kết hợp linh hoạt các phương pháp giảng dạy nhằm phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo của sinh viên. Trong quá trình thực hành, giảng viên cần biết áp dụng tổng hợp các phương pháp giảng dạy như diễn giảng, nêu vấn đề, xêmina, thảo luận nhóm, hướng dẫn nghiên cứu tài liệu... cho phù hợp với từng chương, từng nội dung, từng đối tượng; kết hợp có hiệu quả sử dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy. Đối với các môn lý luận chính trị là những môn học đặc thù, khác với tất cả các môn học khác, môn học này mang tính trừu tượng khái quát cao, lập trường giai cấp rõ ràng nên trong quá trình giảng dạy, tùy theo từng nội dung mỗi bài mà có sự lựa chọn phương pháp phù hợp hoặc kết hợp nhiều phương pháp song phải xác định rõ mục đích cần đạt được.
       Thứ ba, giảng dạy lý luận gắn liền với thực tiễn.Lý luận chính trị là hệ thống các môn học mang tính lý luận chung nhất về thế giới và vị trí, vai trò của con người trong thế giới đó, nó phản ánh những quy luật tồn tại, đưa ra những dự báo về tiến trình vận động của một chế độ xã hội… nên có tính chất khái quát hóa, trừu tượng hóa cao. Các môn lý luận chính trị, khoa học xã hội và nhân văn không phải là hệ thống các kiến thức đóng mà nó là hệ thống các kiến thức mở, nó luôn gắn với hoạt động của xã hội loài người, được bổ sung bằng những tri thức mới mà nhân loại đã đạt được trong quá trình vận động của thực tiễn. Giảng dạy các môn khoa học này giúp người học hình thành quan điểm duy vật triệt để khi nhận thức về thế giới và vị trí, vai trò của bản thân mình trong thế giới đó, nhận biết đúng đắn về xã hội; đồng thời có những định hướng đúng đắn trong xây dựng, hoạch định chương trình, lựa chọn biện pháp phù hợp với hoạt động thực tiễn cụ thể trong ngành Công an. Do đó giảng viên giảng dạy phải tuân thủ nguyên tắc lý luận gắn liền với thực tiễn. Với quy định hiện nay, giảng viên giảng dạy lý luận chính trị phải chủ động trang bị vốn kiến thức thực tiễn cho bản thân bằng nhiều cách thức khác nhau. Trong giảng dạy phải liên hệ lý luận với thực tiễn sinh động, định hướng sinh viên giải quyết những vấn đề có liên quan phát sinh trong thực tiễn, đồng thời từ thực tiễn soi rọi lại lý luận, bổ sung cho lý luận. Chỉ có thực hiện như thế người học mới thấy được lý luận thật gần gũi, mới tạo sức hấp dẫn mạnh mẽ, niềm tin vững chắc đối với sinh viên và lý luận mới có sức sống.
       Giảng dạy các môn lý luận chính trị, khoa học xã hội và nhân văncó vai trò quan trọng đối với sinh viên Trường Đại học CSND. Giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên Trường Đại học CSND là giáo dục đạo đức, lý tưởng cách mạng, lối sống, niềm tin góp phần tạo nên những con người có niềm tin sâu sắc với Đảng, có lập trường vững vàng trước mọi thử thách. Điều đó góp phần giúp sinh viên có đủ dũng khí và khả năng bảo vệ hệ tư tưởng vô sản, bảo vệ Đảng Cộng sản và chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ các giá trị truyền thống dân tộc và có sức đề kháng với “diễn biến hòa bình” của các thế lực thù địch với hình thức ngày càng thâm độc, tinh vi. Nhận thức rõ được vai trò quan trọng đó, thời gian qua giảng dạy các môn lý luận chính trị, khoa học xã hội và nhân văn, giảng viên đã thực hiện cơ bản tốt đổi mới phương pháp giảng dạy và đạt được những hiệu quả nhất định, song cũng không tránh khỏi những hạn chế thiếu sót. Để nâng cao hiệu quả đổi mới phương pháp giảng dạy các môn lý luận chính trị, khoa học xã hội và nhân văn trong thời gian tới, đòi giảng viên cần phải quan tâm thực hiện ba yêu cầu: thực hiện thật tốt khâu chuẩn bị bài giảng; vận dụng linh hoạt các phương pháp giảng dạy và đặc biệt giảng dạy lý luận gắn liền với thực tiễn./
Tác giả bài viết: Trung tá, TS Nguyễn Văn Lai - Phó Trưởng Bộ môn LLCT & KHXHNV, Trường Đại học CSND
Nguồn tin: *Bài viết đã được đăng tại Kỷ yếu Hội thảo khoa học “TrườngĐại học CSND 40 năm xây dựng và phát triển”
Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Ý kiến bạn đọc